Overzicht van het programma van de Marxistische Universiteit zomer 2017

Marxistische Zomeruniversiteit 2017

Van 19 tot 24 augustus
———

De mens: individualist of supersamenwerker? — Dirk Van Duppen/ 19 - 20 augustus

Survival of the fittest? Gooi gelijk welke Slimste Mens het begrip voor de voeten en veel kans dat hij repliceert met ‘Darwin’, ‘het recht van de sterkste’, ‘eigenbelang’, ‘competitie’, ‘agressie’ en ‘egoïsme’. Dat van Darwin is natuurlijk waar. Maar die andere antwoorden, zo stellen de auteurs van dit boek, berusten op een historisch misverstand en een ideologisch misbruik. Want de succesvolste diersoorten waren net diegene die het best samenwerkten .

Onze overleving berust meer op samenwerking dan op concurrentie. Ook Darwin stelde dat vast, maar dat aspect van zijn werk kwam nooit aan bod door de dominantie van het sociaal darwinisme dat het egoïsme en pseudo wetenschappelijk racisme als leidmotief had.

Aan de hand van recent multidisciplinair wetenschappelijk onderzoek tonen Van Duppen en Hoebeke dat de mens in wezen ‘supersociaal’ is. Baby’s kunnen al onderscheid maken tussen wie lief is en wie stout is. Nee, wij zijn niet de koele winstwolven die neoliberale economen van ons proberen maken. Marx en Engels verfoeiden het misbruik van de evolutietheorie door het sociaal darwinisme.

Deze vorming bouwt mee aan de culturele tegen-hegemonie in de ideeënstrijd met het neoliberale mens- en wereldbeeld en voor een progressief beeld dat gebaseerd is op solidariteit 

Dirk Van Duppen is Dokter bij Geneeskunde voor het Volk, gemeenteraadslid voor de PVDA in Antwerpen en initiator van het kiwimodel in België. Hij publiceerde het spraakmakende boek De Cholesteroloorlog en samen met Johan Hoebeke De Supersamenwerker.  In 2009 kreeg hij voor zijn jarenlang maatschappelijk engagement de Prijs voor de Democratie.

———

TTIP en CETA voor beginners, is het gevaar geweken? – Line De Witte/ 22 augustus

Nog nooit deden vrijhandelsakkoorden zoveel stof opwaaien als TTIP en CETA. Eigenlijk was dat niet de bedoeling: de discussie over de twee verdragen was voorbestemd voor achterkamertjes in Washington, Brussel en Toronto. Maar er kwam overal protest van burgerbewegingen, milieu- en consumentenorganisaties, vakbonden en mutualiteiten, die de globalisering een tweesnijdend zwaard vonden. Daarna won Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen met een protectionistische agenda. En later haalden Wallonië en Brussel de internationale pers omdat ze CETA niet wilden ondertekenen.

Alhoewel de onderhandelingen over het TTIP om een trans-Atlantische markt te creëren met de Verenigde Staten officieel begonnen in 2013, begint de geschiedenis van dit vrijhandelsverdrag veel vroeger! In deze cursus bekijken we de sociale, ecologische en democratische bedreigingen van het TTIP. We verklaren hoe de akkoorden voor 'vrijhande' de multinationals het recht geven om aan 'shopping van wetgeving' te doen, om zo de meest gevorderde sociale wetgeving uit te hollen. En we behandelen natuurlijk ook de krachtmeting tussen voor- en tegenstanders van het TTIP en van zijn Canadese broertje CETA.

Line De Witte is leerkracht en coauteur van De miljonairstaks en zeven andere briljante ideeën om de samenleving te veranderen (EPO 2015) en TTIP en CETA voor beginners. Is het gevaar geweken? (EPO 2017).

———

Marx voor beginners — Marc Vandepitte /19 - 21 augustus

De crisis doet niet alleen de beurs daveren. Bedrijven sluiten of ontslaan hun arbeiders. Alle regeringen zetten besparingsplannen op touw. Maar ook het protest groeit: tegen hoge bonussen, tegen de superwinsten en de voorrechten van monopolies, tegen de besparingen ten koste van de werkende mensen. En er is meer!

10 jaar geleden verkondigden de groten van deze aarde dat er geen alternatief bestaat: "There is no alternative" (TINA) voor het kapitalisme. Vandaag kunnen we ons afvragen of het kapitalisme niet tegen een muur te pletter loopt. Zoals de alomtegenwoordige Rik Torfs schreef: "Vergeten woorden zoals kapitalisme en communisme duiken opnieuw op zoals paddenstoelen in het herfstgras" .

Op zoek naar een alternatief voor het kapitalisme en op zoek om de ware inhoud te herontdekken van het socialisme, herontdekken we ook Marx. Het communistisch manifest en Het Kapitaal worden heruitgegeven. Jongeren van 35 Duitse universiteiten hebben leesgroepen gevormd om Het Kapitaal van Marx te bestuderen. Kan de oude Marx ons nog uitleggen hoe de wereld draait? En vooral hoe we hem kunnen veranderen?

In deze vorming willen we iedereen die de logica van het kapitalisme niet meer wil aanvaarden, kennis laten maken met de ideeën van Marx over filosofie, geschiedenis en economie. Zodat we de maatschappij met een andere bril kunnen bekijken dan ons via kranten en TV wordt voorgehouden.

Deze cursus is voor iedereen die voor het eerst wil kennis maken met een marxistische visie op de wereld. Er is geen voorkennis vereist. Een frisse verontwaardiging over de huidige gang van zaken volstaat.

Marc Vandepitte studeerde wiskunde, filosofie, theologie en economie en behaalde vier master diploma's aan de RU Gent en de KU Leuven. Hij schrijft voor De Wereld Morgen en publiceerde onder andere  De kloof en de uitweg - Een dwarse kijk op ontwikkelingssamenwerking - en samen met Katrien Demuynck Ontmoetingen met Fidel Castro.

———

Tien dagen die de wereld deden wankelen: de internationale impact van de Oktoberrevolutie — Hendrik Vermeersch/ 23 augustus

De beschrijving van deze cursus is binnenkort beschikbaar.

Hendrik Vermeersch was Secretaris BBTK Brussel-Halle-Vilvoorde Sector Industrie en daarna directeur van ManiFiesta. Hij is vooral gepassioneerd door de geschiedenis van de arbeidersbeweging.

———

Oorsprong ongelijkheid en vrouwen — Marc Vermeersch/ 23 augustus

De mens, Homo, is ontstaan tussen 3 miljoen en 2,4 miljoen jaar geleden. Gedurende heel deze periode leefde hij als jager en verzamelaar, maar onderging een groot aantal veranderingen. Veranderingen zoals gesproken taal, de eigenschap zich te kunnen voorstellen wat andere mensen denken, wensen enzovoort.

Zij verdeelden hun voedsel gelijk onder mekaar ook al waren sommigen betere spoorzoekers, speerwerpers enzovoort. Er waren geen klassen. Toch was ook de maatschappij van jagers en verzamelaars niet op alle vlakken egalitair. Vrouwen werden soms wreed onderdrukt maar in sommige groepen was er wel gelijkwaardigheid. Er was vaak, veel geweld, dikwijls omwille van vrouwen.

Klassen ontstaan in feite pas zeer recent, circa 5000 jaar geleden in Mesopotamië. 

Marc Vermeersch is doctor in de vergelijkende Cultuurwetenschap. Hij werkt aan een 'geschiedenis van de mens' waarvan intussen reeds drie delen gepubliceerd zijn.

———

Inleiding in de economie – Luc Lever/ 22 - 24 augustus

U wil begrijpen waarom er crisissen zijn, werkloosheid, delokaliseringen en wat men verstaat onder competitiviteit, waarom sommigen rijk worden terwijl u uw hele leven heeft gewroet en er slechts een klein pensioen aan overhoudt?

Alles wordt verkocht, alles is te koop. Maar waarom wordt een bepaald artikel eigenlijk duurder verkocht dan een ander? Hoe wordt de waarde ervan bepaald?

Hebben patroons en werknemers niet allebei belang bij de verhoging van de productiviteit en de winsten van hun bedrijf? Om te investeren in modernere machines?

Men beweert dikwijls dat concurrentie leidt tot efficiëntie en prijsdalingen. Maar dat ze ook overproductie en crisis veroorzaakt dat zegt men heel wat minder vaak. Bewijzen de economische crisissen niet dat het kapitalisme afgedaan heeft?

Het is dit jaar 150 geleden de het eerste deel van Het Kapitaal van Karl Marx werd uitgegeven. Toch wordt dit boek over heel de wereld nog steeds gelezen en becommentarieerd. De economische analyse die Marx van het kapitalisme maakte is al herhaaldelijk begraven, maar telkens terug verrezen. Waarom ? Omdat Karl Marx een analyse maakte van het kapitalisme die zo grondig en zo diepgaand was dat zij de fundamenten van het kapitalisme blootlegde en daardoor nog steeds een antwoord biedt op het neo-liberale model. In deze cursus willen we de band leggen tussen de fundamentele analyses van Marx en de actualiteit.

Luc Lever is medewerker van de marxistische universiteit. Hij is gespecialiseerd in de economische vraagstukken. Hij gaf eerder reeds cursussen over de Marxistische visie op de crisis en over Het Kapitaal van Karl Marx en coördineerde de Nederlandstalige uitgave van De veertigjarige crisis – Het einde van het kapitalisme van Henri Houben.

———

Poëzie en engagement — Charles Ducal / 22 augustus

In het eerste en tweede lesblok gaan we na wat de verhouding kan zijn tussen poëzie en maatschappelijk engagement. Vraagstelling en discussie. Charles Ducal geeft voorbeelden uit eigen werk en bespreekt zijn engagement als Dichter des Vaderlands.

In het derde en vierde lesblok lezen we samen een aantal gedichten van maatschappelijk geëngageerde dichters (Hikmet, Brecht, Neruda ...). Aan de deelnemers wordt gevraagd om, als ze dit willen, een of twee gedichten mee te brengen die hen sterk aanspreken. Ook is er ruimte om gedichten te bespreken die de deelnemers zelf hebben geschreven. Stuur die dan voor 15 augustus naar: frans.dumortier@yahoo.com

Afhankelijk van de interesse kan een van de laatste lesblokken worden opgevat als schrijfatelier. De cursus biedt plaats aan maximum 15 geïnteresseerden. Snel inschrijven is dus de boodschap.

Charles Ducal is dichter en essayist. Van januari 2014 tot januari 2016 was hij de eerste Belgische ‘Dichter des Vaderlands’.

———

Een marxistische visie op de gezondheidszorg — Frans Van Acoleyen/ 21 augustus

Een verkenning van het historisch en dialectisch materialisme doorheen de geschiedenis en de dagelijkse praktijk van Geneeskunde voor het Volk.

Het kapitalisme maakt ziek en de gezondheidszorg is ziek van het kapitalisme. Is dit geen belegen slogan uit een grauw industrieel verleden?

Toch blijven sociale, leef – en arbeidsomstandigheden in doorslaggevende mate de grote verschillen bepalen in verband met ziekte en gezondheid.

Wat betekent geëngageerde gezondheidszorg in tijden van flexibiliteit, stress en burn-out ? 

En gaan wetenschap en politiek engagement in de dagelijkse praktijk wel samen ?

Frans Van Acoleyen is arts en richtte in 1977 de groepspraktijk van Geneeskunde voor het Volk op in Zelzate .

———

De eeuwige jeugd en de onbetaalbare ouderdom: twee hardnekkige mythes — Patrick Deboosere/ 23 augustus

Er waart opnieuw een spook door Europa: het spook van de vergrijzing. Elke dag klinken de waarschuwingen voor een vergrijzende bevolking. Patrick Deboosere wil de zaken op scherp stellen. Geen roze bril, maar zeker geen apocalyptische angst voor wat komen gaat. Want de vergrijzing is een succesverhaal. Het resultaat van twee eeuwen gezondheidstransitie en van een succesvolle strijd tegen een te vroege dood. Het resultaat van de democratisering van het recht op leven. De kans voor elk kind om een volwaardig leven te leiden. Het is het verhaal van de vooruitgang van wetenschap en techniek. Vooral ook het verhaal van de verdeling van onze welvaart en van de cruciale rol van sociale wetgeving en sociale zekerheid. Vergrijzing is de toekomst, de wereld van morgen. Het einde van de groei van de wereldbevolking is ook het begin van een wereldwijde vergrijzing. Dat is de meest ingrijpende verandering in de geschiedenis van de menselijke soort. De bevolkingspiramide is verleden tijd, leve de bevolkingsrechthoek.

Patrick Deboosere doceert aan de Vrije Universiteit Brussel en aan de ULB. Hij leidt de onderzoeksgroep Interface Demografie aan de VUB. Hij publiceerde over de evolutie van de huishoudens, over migratie en stadsdemografie en is redactielid van verschillende internationale wetenschappelijke tijdschriften.

———

Klimaatverandering: collectieve of individuele oplossingen? — Wiebe Eekman/ 19 - 20 augustus

Electrabel en het VBO eisen dat het klimaatbeleid van de overheid 'technisch neutraa' zou zijn. De BBL vindt dat het klimaatprobleem  'links noch rechts' is. Toch ondergaan wij nu de gevolgen van de verkeerde beleidkeuzes uit het verleden.

Gaan we voor collectieve of voor individuele oplossingen? Gaan we voor openbare dienstverlening of voor ieder voor zich? Beschouwen we de ecosystemen als een gemeengoed of gaan we voor privatiseren? Analyseren we de technische keuzes vanuit de ecologische impact of volgens de winstmaximalisatie? Analyseren we de organisatorische keuzes volgens de sociale noden of volgens het competitief vermogen? Gaan we voor de overgang naar een socialistische planeconomie of voor het oplappen van de kapitalistische markteconomie?

Het zijn die vragen die steeds opnieuw gesteld moeten worden in de beleidkeuzes rond energie, mobiliteit, landbouw, industriële ontwikkeling, wereldhandel,….

De klimaatontaarding blijkt, net als de sociale problematiek, innig verweven te zijn met de keuzes die worden opgelegd door de kapitalistische eigendomsverhoudingen in de productiemiddelen.

Wiebe Eekman is ingenieur. Hij publiceert over klimaat-problemen en -oplossingen. Hij is lid van de klimaatwerkgroep van de PVDA (België) en medewerker van Climaxi (Beweging voor Klimaat  en Sociale Rechtvaardigheid).

———

Van Panama-papers tot vermogensbelasting — Hubert Eerdekens en Nicole Naert/ 24 augustus

“Sire, laten we belastingen heffen bij de armen, die zijn talrijker”, zei Colbert de schatkistbewaarder van Lodewijk de XIVe. Onder het kapitalisme is deze stelregel meer dan ooit van toepassing.

De Panama Papers waren in alle kranten voorpaginanieuws. Wat is er precies aan de hand is? Hoe ontfutselen een handvol rijken de samenleving voor de zoveelste keer miljoenen euro’s ? Gaat het om fraude, belastingontduiking of ontwijking, of is ons belastingsysteem zelf fundamenteel onrechtvaardig?

De onthullingen over het belastingparadijs Panama zijn een extra argument voor de invoering van een vermogensbelasting. Een vermogensbelasting moet dan ook gezien worden als een achterstallige bijdrage van het grootkapitaal aan de samenleving. Een jaarlijkse vermogensbelasting voor de rijkste Belgen verbetert ook de structurele fiscale rechtvaardigheid (de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten).

Marco Van Hees : “Een eenvoudige werker wordt al erg belast op zijn loon, maar daarnaast moet hij nog BTW betalen, moet hij zelf instaan voor successierechten en als hij wat gespaard heeft zal hij nog 25% roerende voorheffing moeten betalen, evenals gemeentebelastingen. Wordt hier niet zedig gezwegen over dubbele belastingen? Zo gauw het echter gaat over het belasten van de rijken wordt meteen het bezwaar van de dubbele taxatie opgeworpen”.

Hubert Eerdekens is fiscalist en specialist fraudebestrijding bij ACOD – financiën.

Nicole Naert was vakbondssecretaris van ACOD. Vandaag is ze provincieraadslid voor de PVDA+ in de provincie Antwerpen. 

———

Oorlog zonder grenzen — Ludo De Brabander/ 24 augustus

22 maart 2016. De terreur slaat toe in Brussel. Zoals ze de voorbije maanden ook toesloeg in Bagdad, Ankara, Beiroet, Damascus, Tunis, Sharm el-Sheikh en Parijs. Terrorisme kent geen grenzen: daar is stilaan iedereen het over eens.

Wie dag in dag uit de waan van de dag volgt, hoort en ziet veel maar mist de ruime context. In deze cusrsus toont Ludo De Brabander hoe de politiek van westerse en regionale machten in de Arabische wereld overal als een boemerang in het gezicht van gewone mensen terugvliegt. Hij schetst een verhaal over de koloniale opdeling van het Midden-Oosten en Noord-Afrika, internationale energiehonger, steun aan autoritaire regimes, wapenleveringen en militaire interventies. Die cocktail zorgt voor chaos en geweld in Afghanistan, Irak, Libië en Jemen en dus voor miljoenen vluchtelingen naar de buurlanden en naar Europa. Maar ook voor een voedingsbodem waarin internationale netwerken van de extremistische jihad goed gedijen. Zo oogsten we onze eigen onveiligheid.

Ludo De Brabander is woordvoerder van Vrede vzw. Hij publiceert onder andere in Vrede, Uitpers, Knack.be, De Wereld Morgen, en Mo*.

———

Neoliberalisme en de rechten van vrouwen — Maartje De Vries/ 20 augustus

Simone De Beauvoir zei ooit dat er slechts één crisis nodig is om de rechten van vrouwen terug te dringen of in vraag te stellen. Dat zien we vandaag dan ook gebeuren. Het neoliberale regeringsbeleid treft vrouwen hard. Niet alleen economisch krijgen vrouwen het hard te verduren, ook verworven rechten worden terug in vraag gesteld. Denk maar aan de aanpassing van de abortuswetgeving in verschillende Europese landen. Deze maatregelen katapulteren vrouwen 50 jaar terug in de tijd. Hoe kunnen we dit verklaren? Hoe komt het dat dit regeringsbeleid vrouwen zo hard treft? En over welke maatregelen gaat het? Hoe de ongelijkheid tussen vrouwen en mannen verklaren? En wat doen we eraan?

Maartje De Vries is voorzitster van Marianne, de vrouwenorganisatie van de PVDA (België).

———

Voor brood en rozen: de geschiedenis van de arbeidersklasse — Frans De Maegd/ 19 augustus

Wist u dat de algemene staking een traditie is van de Belgische arbeidersbeweging? Lenin en Rosa Luxemburg bewonderden België om dit machtige strijdmiddel.

Wist u dat de Belgische arbeidersklasse wereldwijd behoort tot de landen met de meeste vakbondsleden en dat ondanks haar opdeling in drie vakbonden (ABVV, ACV en ACLVB)?

Wist u dat de belangrijkste strijd van de Belgische arbeiders tussen 1910 en 1921 om de invoering van de achturendag ging? Vandaar ook de naam van de Achturenhuizen.

Weet u sinds wanneer we spreken van het 'Belgische model van sociaal overleg'? Wie het heeft ingesteld en waarom het er is gekomen?

Wie heeft de eerste vakbonden opgericht? Dat waren de textielarbeiders in Gent en Kortrijk. Wie heeft de geest van verzet en strijd in de arbeidersbeweging binnengebracht? Dat waren de mijnwerkers van de Borinage. Wie heeft de eerste politieke eisen van de arbeidersklasse naar voor gebracht? Dat waren de Brusselse arbeiders en ambachtslui. En samen, die van Gent, die van de Borinage, die van Brussel, samen hebben ze de arbeidersbeweging geschapen.

Frans De Maegd is medewerker van de marxistische universiteit. Hij organiseert voor het Instituut voor Marxistische studies, sinds 1989 groepsuitstappen over de geschiedenis van de arbeidersbeweging.

———

Neoliberalisme tegen de rechten van de mens – Jan Buelens/ 22 augustus

We weten dat de mensenrechten nooit zomaar gegeven worden, ze moeten worden veroverd. Of ze nu het resultaat zijn van kleine overwinningen of grote revoluties, de fundamentele rechten blijven kwetsbaar. Ze inschrijven in een universele verklaring, in internationale overeenkomsten of in grondwetten maakt hen niet onaantastbaar. Ze blijven schatplichtig aan de wisselende politieke krachtsverhoudingen. De verdediging van deze rechten en ze verder ontwikkelen vergt een voortdurende sociale strijd, die  moet bekeken worden vanuit de context van de huidige tijd.

Besparingen, de strijd tegen het terrorisme, het in vraag stellen van democratische rechten, het in vraag stellen van de sociale verworvenheden en bepaalde methodes van sociaal verzet...         De druk op sommige fundamentele rechten en vrijheden neemt toe.

In de afgelopen jaren hebben een groot aantal groepen (sociale, professionele, etnische…) hierover hun ongenoegen of woede geuit. Soms door manifestaties en betogingen, soms door petities of beroep te doen op de rechtbank, soms door stakingen. De democratie laat nog van zich horen. Maar wordt er geluisterd?

Jan Buelens is verantwoordelijk voor het departement sociaal recht bij PROGRESS Lawyers Network. Hij is gespecialiseerd in Europees sociaal recht, collectief arbeidsrecht, individueel arbeidsrecht en welzijnsrecht. Hij doceert collectief arbeidsrecht en vergelijkend sociaal recht aan de Universiteit van Antwerpen. 

———

Fiscale rechtvaardigheid en sociale bescherming in de strijd tegen ongelijkheid — Hilde Van Regenmortel/ 23 augustus

Een sterke economische groei zou miljoenen mensen uit de armoede helpen. Dit is althans wat er schijnbaar aan de hand is in de groeilanden van het Zuiden. Ontwikkelingssamenwerking wordt hoe langer hoe meer overbodig. In deze sessie proberen we in te zoemen op een kwalijk gevolg van deze trend: de toenemende ongelijkheid. Wat zijn de economische, sociale en politieke drijfveren die ervoor zorgen dat een steeds grotere groep van mensen niet profiteren van deze groei en te maken krijgen met nieuwe vormen van onderdrukking? We doen dit aan de hand van Zuidoost-Azië, een regio waar de eengemaakte markt een aantal winnaars, maar vooral veel verliezers oplevert:  de vele arbeid(st)ers in de fabrieken die onze consumptiegoederen aanleveren, de kleine boeren die hun land of markt verliezen aan de agro-business, de miljoenen informele werkers, de talloze migranten. Niet toevallig zijn de vrouwen in de meerderheid. We kijken ook naar mogelijke oplossingen: enerzijds naar de ongemeen belangrijke rol van de overheid om te herverdelen. Dat kan ondermeer door betere sociale bescherming en fiscale rechtvaardigheid. Anderzijds belichten we de rol van de sociale bewegingen die overheid en private sector ter verantwoording roepen. Waar mogelijk trekken we parallellen met  België.

Hilde Van Regenmortel is verantwoordelijke voor de dienst Azië van OXFAM-Solidariteit.

———

De sociale zekerheid: het broze evenwicht tussen inkomsten en uitgaven – Celien Vanmoerkerke – 22 augustus

De sociale zekerheid ligt onder vuur. Er wordt voortdurend bespaard op de uitgaven, het stelsel wordt uitgekleed. Onder het mom van het versterken van het verzekeringsprincipe wordt de solidariteit onderuit gehaald. Tegelijkertijd wordt de inkomstenkant uitgehold. De patronale bijdragen worden fors verlaagd, de honger naar netto-verloningsvormen neemt toe en de nieuwe wet op de financiering van de sociale zekerheid legt de beheerders aan de ketting. Het evenwicht tussen inkomsten en uitgaven is nochtans essentieel. We gaan in deze cursus na wat de grote problemen en uitdagingen zijn. Ook worden de financieringsmechanismes toegelicht.

Celien Vanmoerkerke is expert sociale zekerheid en adviseur op de studiedienst van het ABVV.

———

Marx als socioloog. De inzichten van Marx over armoede - Jan Vranken/ 24 augustus

In deze les beginnen we met het bij elkaar sprokkelen van een aantal aanzetten in het werk van Marx en Engels over armoede. Daarbij vertrekken we niet vanuit het klassebegrip, maar vanuit Marx’ definitie van de ‘sociale laag van het pauperisme’. Het is namelijk opmerkelijk hoezeer deze bevolkingsgroep overeenstemt met wie ook vandaag nog in armoede leeft. Daaraan koppelen we zijn vormen van 'relatieve overbevolking’ en hoe het concept ‘sociale laag’ past in zijn klassetheorie. Ook nemen we de stelling kritisch onder de loep dat Marx aanhanger zou zijn van een (absolute) ‘Verelendungstheorie’. We besteden aandacht aan het empirische onderzoek van Engels – die, meer nog dan Marx een sociologische invalshoek hanteert - over de toestand van de arbeidersklasse in Engeland (Dirk Van Duppen noemde het  "een van de meest visionaire werken uit de Marxistische literatuur"). In welke mate hebben recentere auteurs – vooral Eric Ohlin Wright – nieuwe inzichten toegevoegd, die het theoretische raamwerk van Marx en Engels relevanter maken voor de studie van de (armoede in de) hedendaagse samenleving. We besluiten met de verklaring van de manier waarop we al deze inzichten in onze eigen studie van armoede hebben verwerkt.

Jan Vranken is emeritus professor sociologie aan de Universiteit Antwerpen en expert armoedebeleid. Sinds jaar en dag is hij ook (co-)auteur van de jaarrapporten over armoede en sociale uitsluiting.

———

Vijf redenen waarom massamedia doen wat ze doen — Lode Vanoost/ 19 augustus

Wat bepaalt de werking van onze massamedia? Hoe komt het dat bepaalde feiten groot nieuws worden en andere niet? Wie bepaalt of iets een kort artikel wordt of een hoofdartikel? 

Van onze media wordt vaak beweerd (meestal door de media zelf) dat ze een soort vierde macht zouden zijn, naast de drie traditionele machten van de staat: de regering, het parlement en het gerecht. is dat wel zo? Wat wordt eigenlijk bedoeld met dergelijke bewering? In dat model ontbreekt een andere onuitgesproken macht: de economische, grote bedrijven, elites, aandeelhouders... Zijn dat neutrale elementen in dat geheel? Massamedia zijn zelf grote bedrijven, of onderdelen van bedrijven. Welke impact heeft dat op hun inhoud?

Lode Vanoost geeft een inleiding tot de filters die bepalen wat nieuws is, hoe dat wordt weergegeven en welke belangen doorwegen bij de selectie van het nieuws. Aan de hand van concrete voorbeelden wordt het systeem - want dat is het - achter onze massamedia ontrafeld. Zo begrijp je ook beter waarom de massamedia er zoveel belang aan hechten kritiek op de media binnen bepaalde - door henzelf bepaalde - grenzen te houden.

Lode Vanoost is vast redactielid van de nieuwssite DeWereldMorgen. Voordien was hij onder andere adviseur voor diverse Internationale Instellingen.

———

Een marxistische kijk op jeugdwerk — Ben Van Duppen en Wannes Soete/ 21 augustus

Het kapitalisme draait rond ellebogenwerk, arrivisme, individueel succes, instant consumptiegenot en een alomtegenwoordige concurrentie. In een Socialisme 2.0 staan andere waarden en normen centraal: solidair zijn, samenwerken en actie ondernemen om de samenleving vooruit te helpen en bij te dragen aan de  welvaart voor iedereen.

Om te bouwen aan deze maatschappij is jeugdwerk een hefboom. Samen met kinderen en jongeren weren we zo aan een inclusieve samenleving die vrij is van discriminatie of uitbuiting. Zo bieden we vandaag al een tegengif aan het concurrentie- en consumptiemodel dat ze van kleins af aan op allerhande manieren krijgen voorgeschoteld. Het is eveneens een goede manier om de normen en waarden waar we naar streven in de praktijk te brengen en eruit te leren. Tot slot bouwen we aan een bewustzijn dat ingaat tegen de TINA doctrine en aantoont dat we de wereld wel degelijk kunnen veranderen, op grote en op kleine schaal.

In deze sessie werken we onze marxistische kijk op jeugdwerk uit zoals die wordt toegepast bij de Pioniers, een nationale, tweetalige jeugdbeweging voor kinderen en jongeren van zes tot zestien jaar. Wat onderscheidt de Pioniers van een 'gewone' jeugdbeweging? Wat is het pedagogisch project van zo'n jeugdbeweging? Hoe past dit in het breder beeld van de samenleving en waarom is het belangrijk dat marxisten hier ook aandacht aan te besteden? Deze en meer vragen komen aan bod gedurende de sessie.

Wannes Soete en Ben Van Duppen zijn al jaren actief bij de Pioniers, een progressieve tweetalige jeugdbeweging opgericht op initiatief van Geneeskunde voor het Volk en de PVDA. 

———

Geschiedenis, identiteit en politiek – Roel Jacobs/ 21 augustus

Het begrip identiteit krijgt vaak een behoudsgezinde inhoud. De rechtse identiteit is niet zeggen wat men is, maar zeggen wat men niet is. Het is zeggen waarin de andere minderwaardig is, minder goed, negatief dus. Het is onverdraagzaamheid creëren en de identiteit gebruiken als een element van tegenstelling tot de andere.

Roel Jacobs : "In Brussel haatte Nols eerst de Vlamingen alvorens hij de mensen uit de Magreb begon te haten. Toen het Vlaams Belang zich permitteerde schaamteloos priester Daens te recupereren, kon dat alleen maar omdat de christelijke arbeidersbeweging hem niet genoeg naar voor bracht als deel van haar cultureel patrimonium".

Het probleem is dat ook links soms een vergelijkbare weg opgaat. Als sommige linkse Franstaligen menen dat alles wat Vlaams is automatisch rechts is, dan noemt Roel Jacobs dat taal-racisme. Hij zal een uiteenzetting geven over de Brusselse identiteit, inbegrepen haar Nederlandstalige dimensie.

Vlamingen, Walen, Belgen, Brusselaars: al deze identiteiten bestaan. De keuze ervan of de volgorde die men eraan geeft is een politiek debat dat meer de toekomst dan het verleden betreft.  Maar het is wel nuttig om te weten en te trachten te begrijpen hoe identiteiten vanuit het verleden vorm krijgen. De inzet is om hen een progressieve inhoud te geven.

Roel Jacobs is jurist van opleiding maar bleek meer geboeid door geschiedenis en historische geografie. Op voordrachten en in essays laat hij zien dat hij Brussel van binnen en van buiten kent, zowel de grote als de kleine geschiedenis van de stad. Met cvba 'Het Scarlaken' organiseert hij wandelvoordrachten in Brussel en Brugge. Hij publiceerde tientallen artikelen en boeken over de geschiedenis van Brussel en Brugge.

———

Art & politics - W. B. Michaels & Jennifer Ashton / 20 août

Deze cursus wordt in het Engels gegeven

What makes art political and how does the political influence art ?

Chicago professor Walter Benn Michaels and associate professor Jennifer Ashton will discuss the intricate issue of art in its relation with politics.

In a famous remark on his play Mother Courage and Her Children Brecht stated that it would be “disastrous” “if the actress playing Mother Courage invites the audience to identify with her” because the “spectator” will be deprived of the opportunity “to feel the beauty and attraction of a social problem”.

The point being that art should not provoke a feeling of empathy but rather to feel the structure that makes the problem.

This class will make extensive use of literary examples, contemporary photographies and paintings.

The artist and photographer Phil Chang will discuss his personal work and his specific approach of political art.

Walter Benn Michaels is a professor at the University of Chicago Illinois in english literature. He is well known for his book “The trouble with diversity”  but also as an art critic and for his most recent work “The beauty of social problem”.

Jennifer Ashton is an associate professor at the University of Chicago Illinois who has specialized in contemporary american literary and poetry theory. She has published the following book on the subject : “From Modernism to Postmodernism: American Poetry and Theory in the Twentieth Century”

Phil Chang is a Los Angeles based artist and photographer

———

Over de filosofie van Karl Marx — Karim Zahidi/ 24 augustus

Dialectiek en materialisme zijn twee centrale begrippen van het marxisme. Maar wat betekenen ze precies? In deze cursus zullen we de betekenis en het gebruik van deze termen door Marx bespreken. Na een kort historisch overzicht van de materialistische stromingen binnen de filosofie maken we, uitgaande van Marx’ stellingen over Feuerbach, kennis met de radicaal nieuwe invulling die Marx aan het materialisme gaf om de mens in zijn historische en maatschappelijke context te begrijpen.  Aan de hand van zowel historische als eigentijdse voorbeelden zullen we zien dat de materialistische methode van Marx een analysekader aanreikt om filosofische en maatschappelijke vraagstukken te analyseren op een manier die fundamenteel verschilt van de toen (en nu) gangbare (liberale) analysekaders. Op basis van deze voorbeelden leren we een centraal instrument in Marx’ analysekader, namelijk de dialectische methode, kennen. Tenslotte staan we even stil bij verschillen en gelijkenissen tussen Marx’ methode en het dialectisch materialisme van Engels, Plekhanov en Lenin.

Karim Zahidi is filosoof en wiskundige, docent wetenschapsfilosofie en logica aan het Centrum voor Wijsgerige Psychologie, Universiteit Antwerpen.